فونتیک زبان انگلیسی و مهمترین نکاتی که باید در مورد آن بدانید
میانگین 4 (80%) از 6 رای
آموزش فونتیک زبان انگلیسی

با وجود پیشرفت فراوان زبان‌های مختلف در دنیا، هنوز هم کمتر زبانی پیدا می‌شود که دیکته آن با تلفظ‌هایش تطابق کامل داشته باشد.

منظور از تطابق این است که برای مثال در زبان آلمانی، یک سری قوانین برای تلفظ کلمات وجود دارند که در جلسه اول کلاس به شما آموزش داده می‌شوند، و از آن به بعد خواهید توانست هر متن آلمانی را با تلفظ صحیح بخوانید، حتی اگر یک کلمه از آن را متوجه نشوید!

اما در انگلیسی و بیشتر زبان‌های دنیا، از این خبرها نیست! تلفظ ها در زبان انگلیسی کاملا حفظی هستند و هیچ قانون صد درصدی وجود ندارد که بگوید فلان حرف همیشه فلان صدا را دارد. بنابراین چاره‌ای نیست جز اینکه تلفظ‌های انگلیسی زبانان را “تقلید کنیم”.

اصلی ترین راه اینکه بدانیم کلمات در زبان انگلیسی چطور تلفظ می‌شوند، شناخت و استفاده از نشانه‌های فونتیک (Phonetic Symbols) است.

اگر از دیکشنری‌ های انگلیسی به انگلیسی استفاده می‌کنید، به احتمال زیاد به این نشانه‌ها برخورده‌اید. حتما می‌دانید که نشانه های فونتیک طرز صحیح تلفظ (Pronunciation) یک کلمه را نمایش می‌دهند. شاید خیلی به آنها توجه نکرده باشید چون معنی کلمه برای شما مهم‌تر بوده، شاید هم تلفظ آن کلمه را از قبل می‌دانسته‌اید و نیازی نداشتید دوباره آن را چک کنید! حتی شاید هم تلفظ آن را حدس زده باشید و دیکشنری را گذاشته باشید کنار!

از آنجا که در بسیاری از آموزشگاه‌ها و کتاب‌های آموزش زبان انگلیسی تاکید چندانی روی آموزش فونتیک نشده و بیشتر از روش‌های گوش کردن و تکرار برای آموزش تلفظ‌ها استفاده می‌شود، تصمیم گرفتیم کمی بیشتر و تخصصی‌تر به این موضوع بپردازیم. با ما همراه باشید!

چطور باید نشانه‌ها را به صدا تبدیل کرد؟

در ابتدا، جواب به این سوال به نظر ساده می‌آید. مگر هدف اصلی از اختراع الفبا تبدیل صداها به نشانه‌ها نبوده است؟

اما در واقع، موضوع کمی پیچیده‌تر از این حرف‌ها است.

برای مثال، حرف a را در زبان انگلیسی در نظر بگیرید. این حرف در کلمات change ،ball و hand به چشم می‌خورد که در هر کلمه صدای متفاوتی دارد. گاهی اوقات دو حرف با هم استفاده می‌شوند و یک صدا تولید می‌کنند، مثل th در کلمه thing. گاهی هم یک حرف دو صدای مختلف را همراه با هم دارد، مثل x در کلمه example.

این موضوع در زبان فارسی هم وجود دارد. “خواهر” درست است یا “خاهر”؟ چه دلیلی وجود دارد که ث، س و ص هر سه یک صدا داشته باشند؟ چرا در آخر کلمه “نامه”، صدای ه‍ به گوش نمی‌رسد؟

برای حل این مسئله، در ابتدا باید چیزی را تعریف کنیم به نام phoneme یا همان واج. واج ها “واحدهای کوتاه صدا هستند که تلفظ خود را داشته و وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند می‌توانند صدایی ترکیبی تولید کنند. اگر برای هر واج یک نشانه تعریف کنیم، با قرار دادن نشانه‌ها کنار هم خواهیم توانست تلفظ صحیح یک کلمه را پیدا کنیم.

واج‌ها در زبان انگلیسی به دو دسته صدادار (Vowels) و بی صدا (Consonants) تقسیم می‌شوند.

واج‌های صدادار (Vowels)

در ابتدا، به این نکته توجه کنیم که واج ها ممکن است با نشانه‌هایی شبیه به حروف انگلیسی نمایش داده شوند، اما در واقع ربطی به آنها ندارند. برای مثال، واج /e/ که صدای “اِ” می‌دهد ربطی به حرف e ندارد که ممکن است در کلمات گوناگون به شکل‌های مختلف تلفظ شود.

واج ها و نشانه‌های فونتیک همیشه در بین دو خط مایل / …../ قرار می‌گیرند.

برویم سراغ اصل مطلب!

ارتفاع زبان و میزان باز شدن دهان

بیایید موقعیت زبان را در دهان در نظر بگیریم. وقتی که هر یک vowel ها را تلفظ می‌کنید، زبان شما ممکن است در جاهای مختلفی قرار گیرد. وقتی که صدای “آ” را در هنگام خواندن کلمه saw ادا می‌کنیم، زبان کمتر به سقف دهان چسیده تا وقتی که در کلمه sing صدای “ای” درمی‌آوریم (امتحان کنید!).

بسته به موقعیت عمودی زبان، واج‌های صدادار به سه دسته بالا (مثل /i/ و /u/)، وسط (مثل /e/ و /o/) و پایین (مثل /a/) تقسیم می‌شوند.

مسئله را می‌شود به شکل دیگری هم مطرح کرد. وقتی می‌گویید father، دهان شما بازتر از زمانی است که می‌گویید rude. از این نظر، همین واج ها را می‌شود به سه دسته بسته (مثل /i/ و /u/)، وسط (مثل /e/ و /o/) و باز (مثل /a/) تقسیم کرد. به عبارت دیگر، کلمات “بسته” و “بالا” درست یک معنی دارند. کلمات “باز” و پایین” هم همینطور.

جلو یا عقب بودن زبان

وقتی می‌خواهید بگویید sing، زبان شما به جلوی دهان نزدیک‌تر است تا وقتی می‌گویید door (باز هم امتحان کنید!). اگر از این منظر به موضوع نگاه کنیم، واج‌ها می‌توانند به سه دسته جلو (مثل /i/ و /e/)، وسط (مثل /a/) و عقب (مثل /o/ و /u/) تقسیم بندی شوند.

ترکیب ویژگی‌ها و ساخت واج‌های جدید

اگر این دو ویژگی اصلی (موقعیت افقی و عمودی زبان) را کنار هم بگذاریم، می‌توانیم به صداهای پیچیده‌تری برسیم. به این جدول نگاه کنید:

جلووسطعقب
بستهi, ɪu, ʊ
نیمه بازɛ, eəɔ, o
بازæaɑ

شناخت واج‌های صدادار

بهترین راه شناختن این صداها، استفاده از کلمات آشنا در زبان انگلیسی است. به مثال‌های پایین دقت کنید:

نشانه فونتیکصدامثال
/ɪ/صدای “ای” کوتاهsit
/ɛ/صدای “اِ” کوتاهlet
/æ/صدای “اَ”math
/ə/صدای بسیار کوتاه بین “اَ” و “اِ” که اصطلاحا به آن “شوا” می‌گویندreduction
/ɑ/صدای “آ”father
/ɔ/ صدای “اُ” کشیدهought
/ʊ/ صدای “او” کوتاهbook
/i/ صدای “ای” کشیدهseem
/e/ صدای “اِ” کشیدهsay
/a/ صدای “آ” کشیدهaisle
/o/ صدای “اُ” کوتاهlow
/u/ صدای “او” کشیدهsoon

واج‌های بی صدا (Consonants)

دسته‌بندی‌های واج‌های بی صدا بسته به مناطق مختلف داخل دهان بسیار پیچیده‌تر هستند. اگر بخواهیم در اینجا درباره آنها صحبت کنیم، لازم خواهد بود کلی کلمات عجیب و غریب و تخصصی به میان بیاوریم که تنها مطلب را طولانی کرده و احتمالا حوصله شما را سر خواهند برد. اگر همچنان علاقه دارید درباره این دسته‌بندی‌ها بیشتر بدانید، می‌توانید نوشته داخل ویکی‌پدیای فارسی درباره جایگاه تولید را مطالعه کنید.

به هر حال، در جدول زیر واج‌های بی صدای زبان انگلیسی را به همراه مثال‌هایی آورده‌ایم:

نشانه فونتیکصدامثال
/m/ صدای “م”more
/n/ صدای “ن”none
/ŋ/ صدای “ن” خفیف، بدون صدای “گ”sing
/p/صدای “پ”pet
/b/صدای “ب”bag
/t/صدای “ت”talk
/d/صدای “د”dog
/k/صدای “ک”cat
/g/صدای “گ”go
/f/صدای “ف”fish
/v/صدای “و” به شکلی که ما در فارسی تلفظ می‌کنیم. دندان‌های بالا به لب پایین می‌چسبند.vase
/w/صدای “و” شبیه به شکلی که عرب‌ها تلفظ می‌کنند، یعنی با لب‌های غنچه شدهwhat
/θ/ صدایی شبیه به “ث” که از میان نوک زبان و دندان‌های بالایی تولید می‌شود.thing
/ð/ صدایی شبیه به “ذ” عربی که از میان نوک زبان و دندان‌های بالایی تولید می‌شود.that
/s/ صدای “س”said
/z/ صدای “ز”prize
/ʃ/ صدای “ش”sharp
/ʒ/ صدای “ژ”pleasure
/h/صدای “ه”hat
/tʃ/ صدای “چ”cheek
/dʒ/ صدای “ج”jaw
/j/ صدای “ی” (در بعضی از دیکشنری ها به شکل /y/ هم نوشته می‌شودyes

لازم به ذکر است که صداهای “خ” و “ق” در زبان انگلیسی وجود ندارند. انگلیسی زبان‌ها معمولا به صورت ناخودآگاه “ق” را به “ک” تبدیل کرده و در صورت لزوم، “خ” را با صورت /x/ می‌نویسند. مثل کلمه loch که به اسکاتلندی معنی دریاچه داده و “لاخ” تلفظ می‌شود.

ترکیب واج‌ها و شناخت تلفظ کلمات

حالا که با اجزای تشکیل دهنده صداها آشنا شدیم، می‌توانیم دیکشنری را باز کرده و با تلفظ‌ چند کلمه آشنا شویم.

به عنوان اولین مثال، به سراغ کلمه fish می‌رویم. وقتی که این کلمه را در دیکشنری پیدا می‌کنیم، قبل از اینکه به معنی‌های آن برسیم، تلفظ آن را در میان دو علامت / و با نشانه ‌های فونتیک می‌بینیم. /f/ به عنوان صدای “ف”، /ɪ/ به عنوان صدای “ای” کوتاه و /ʃ/ که صدای “ش” می‌دهد در کنار هم قرار گرفته و تلفظ کلمه fish را نمایش می‌دهند.

fish

در گام بعدی، کلمه‌ای دو بخشی را پیدا می‌کنیم: کلمه hotel که دقیقا آنطور که ما در فارسی سراغ داریم تلفظ نمی‌شود!
نکته بعدی، وجود علامت ‘ در میان بخش اول و دوم کلمه است. این علامت، نشان می‌دهد که “استرس” کلمه روی بخش 2 است؛ یعنی بخش دوم بلندتر و قوی‌تر از بخش اول خوانده می‌شود.

به عنوان مثال سوم، می‌توانیم واژه mathematics به معنی ریاضیات را ببینیم. قرار گرفتن علامت “شوا” داخل پرانتز به این معنی است که این واج کاملا اختیاری است و لزومی ندارد که حتما تلفظ شود.

mathematics

به عنوان نکته آخر، این را هم باید بدانیم که دیکشنری‌های گوناگون از نشانه‌های فونتیکی مختلفی استفاده می‌کنند و شکل همه این نشانه‌ها ممکن است دقیقا شبیه به آنچه تا الان گفته‌ایم نباشند. اما همه دیکشنری‌ها در ابتدا راهنمای فونتیک خود را دارند و با انداختن نگاهی سریع به آن، به سرعت خواهید توانست تلفظ‌های صحیح را پیدا کنید. چون همین حالا هم طرز کار نشانه‌ های فونتیک را می‌دانید.

سوال دیگری دارید؟ آیا نکته‌ای از قلم افتاد و توضیح داده نشد؟ منتظر نظرات شما هستیم!